Nhà ba tầng, ông bà ở tầng trệt, trẻ nhỏ chạy lên chạy xuống — đến lúc tính chuyện lắp thang, chủ nhà thường bị dội bởi một rừng thông số: tải trọng, hố pit, overhead, MRL, trục vít. Chọn sai một trong số đó thì tiền sửa không nằm ở cái thang, mà nằm ở phần kết cấu phải đập ra làm lại. Bài viết đưa ra bộ tiêu chí chọn thang máy gia đình theo đúng thứ tự một kỹ sư khảo sát sẽ hỏi bạn. Nguyên tắc đầu tiên nhiều người làm ngược: kích thước thực tế của ngôi nhà quyết định loại thang, chứ không phải mẫu thang ưng ý quyết định nhà phải cải tạo theo.
Thang máy gia đình cần bao nhiêu không gian?
Thang máy gia đình là thang lắp trong nhà ở riêng lẻ, tải trọng phổ biến 250–450 kg tương đương 3–6 người, tốc độ 0,3–1,0 m/s. Ba kích thước quyết định nhà bạn lắp được loại nào: chiều sâu hố pit, chiều cao overhead — khoảng trống từ sàn tầng trên cùng lên đáy sàn mái — và lọt lòng giếng thang.
Thang cáp kéo không phòng máy tải 350–450 kg thường cần hố pit 600–1.200 mm và overhead 3.000–3.600 mm. Dòng trục vít hạ hai yêu cầu đó xuống rõ rệt, hố pit chỉ 50–150 mm và overhead khoảng 2.500 mm, nên hay là lối thoát cho nhà cải tạo có tầng trên cùng thấp hoặc khu vực nước ngầm cao, không đào hố sâu được.
Về mặt bằng, cabin 3 người thường cần giếng khoảng 1.300 × 1.300 mm; cabin 450 kg lọt được xe lăn thì tính từ 1.500 × 1.600 mm. Đây là dải tham khảo, bản vẽ kỹ thuật của hãng mới là căn cứ chốt — lệch 50 mm cũng đủ phải đục lại dầm. Nhà phố mặt tiền hẹp nên xem thêm phương án thang máy tiết kiệm diện tích cho nhà phố trước khi quyết định cắt bớt cầu thang bộ.
Ba công nghệ dẫn động và cách chọn
Cáp kéo, thủy lực và trục vít khác nhau trước hết ở không gian đòi hỏi, sau đó mới tới cảm giác đi và chi phí vận hành. Đối chiếu bảng dưới với hiện trạng hố pit, overhead và nguồn điện của nhà là đã loại được ít nhất một phương án.
| Tiêu chí | Cáp kéo không phòng máy | Thủy lực | Trục vít |
|—|—|—|—|
| Hố pit | 600–1.200 mm | 800–1.200 mm | 50–150 mm |
| Overhead | 3.000–3.600 mm | khoảng 2.800 mm | khoảng 2.500 mm |
| Nguồn điện | 1 pha 220 V hoặc 3 pha 380 V tùy tải | thường 3 pha cho bơm | 1 pha 220 V |
| Hành trình hợp lý | không vướng giới hạn trong nhà ở | dưới 5 điểm dừng | dưới 5 điểm dừng |
| Điểm mạnh | chạy êm, tốn ít điện, linh kiện sẵn | tải nặng, êm khi đi lên | ăn ít không gian nhất |
| Hạn chế | cần hố pit sâu và overhead cao | dầu cần bảo dưỡng, tốn điện hơn | chậm (khoảng 0,15–0,3 m/s), giá cao |
Số liệu trong bảng là dải phổ biến trên thị trường, mỗi hãng công bố khác nhau; chốt theo catalogue kỹ thuật của model cụ thể.
Với phần lớn nhà xây mới, thang máy gia đình dùng cáp kéo không phòng máy là lựa chọn cân bằng: linh kiện phổ thông, dễ tìm thợ sửa, không phải xây buồng máy trên mái. Trục vít chỉ nên cân nhắc khi hiện trạng không cho đào hố pit hay nâng mái, và người dùng chấp nhận tốc độ chậm.
Tải trọng, cửa và cabin: chọn theo ai trong nhà?
Chọn tải trọng theo người dùng yếu nhất trong nhà, không theo người khỏe nhất. Một cabin vừa đủ cho hai người trẻ sẽ thành chật ngay khi cần dìu ông bà hoặc đẩy xe lăn vào.
| Nhu cầu trong nhà | Tải trọng gợi ý | Sức chứa | Lưu ý khi chọn |
|—|—|—|—|
| Vợ chồng trẻ, nhà 3 tầng | 250–300 kg | 3–4 người | Cabin nhỏ nhất, hợp giếng hẹp |
| Có người cao tuổi đi lại khó | 350 kg | 4–5 người | Cabin sâu từ 1.100 mm để kê ghế hoặc có người dìu |
| Có người dùng xe lăn | 450 kg | 6 người | Cửa mở rộng từ 800 mm, cabin đủ chỗ xoay xe |
| Hay chở đồ, có tầng kho | từ 450 kg | 6 người | Sàn cabin chịu va đập: inox nhám hoặc đá |
Cửa có hai kiểu: tự động mở lùa và bán tự động mở tay từ bên ngoài. Bán tự động rẻ hơn nhưng bất tiện khi tay đang xách đồ, trẻ nhỏ lại hay quên đóng. Tốc độ 0,3–0,4 m/s đủ cho nhà 4–5 điểm dừng: trên hành trình khoảng 12 m, chênh lệch giữa 0,4 và 1,0 m/s chỉ vài giây, trong khi giá và yêu cầu overhead đều tăng. Nếu tính cơi thêm tầng, chừa sẵn một điểm dừng dự phòng ngay từ lúc làm giếng — bổ sung sau khi thang đã chạy nghĩa là kéo dài ray, thay cáp, sửa tủ điều khiển và kiểm định lại.
An toàn: những hạng mục không nên cắt để giảm giá
Thang máy gia đình lắp trong nhà riêng vẫn phải kiểm định an toàn trước khi đưa vào sử dụng và kiểm định định kỳ theo quy định hiện hành. Lắp cho nhà mình không có nghĩa là được miễn.
Bốn hạng mục nên giữ nguyên dù báo giá có căng: bộ cứu hộ tự động ARD đưa cabin về tầng gần nhất và mở cửa khi mất điện; bộ khống chế vượt tốc cùng phanh an toàn cơ khí trên ray; cảm biến cửa dạng photocell quét suốt chiều cao cửa thay vì chỉ một điểm; và thiết bị liên lạc hai chiều hoặc bộ tự động quay số ra điện thoại.
Mất điện lưới vẫn xảy ra ở nhiều khu dân cư, nên ARD không phải tùy chọn xa xỉ. Nhà có người cao tuổi ở một mình ban ngày thì bộ liên lạc còn đáng tiền hơn vật liệu cabin.
Chi phí trọn gói gồm những gì?
Báo giá thiết bị chỉ là một phần. Một bộ thang máy gia đình hoàn chỉnh gồm năm nhóm chi phí:
- Thiết bị: máy kéo, tủ điều khiển, cabin, cửa tầng, ray dẫn hướng.
- Phần xây dựng giếng thang: bê tông cốt thép hoặc khung thép kính, kèm chống thấm hố pit.
- Điện nguồn kéo từ tủ tổng tới tủ điều khiển, có aptomat riêng và tiếp địa.
- Vận chuyển, cẩu lắp và kiểm định lần đầu trước khi bàn giao.
- Bảo trì định kỳ sau bàn giao, thường mỗi tháng hoặc hai tháng một lần tùy hợp đồng.
Giá dao động theo xuất xứ thiết bị, số điểm dừng, tốc độ, vật liệu cabin và loại cửa, nên một con số chỉ có nghĩa khi gắn với cấu hình cụ thể — hỏi giá qua điện thoại lúc chưa có bản vẽ thì ai cũng chỉ nói được một khoảng rộng. Khi so hai báo giá, so từng dòng: có ARD không, cửa tầng inox hay sơn tĩnh điện, bảo hành mấy năm, và hợp đồng bảo trì thang máy sau bảo hành tính ra sao.
Bốn sai lầm chủ nhà hay mắc khi chọn thang máy gia đình
- Chốt mẫu thang trước khi có bản vẽ kết cấu. Đến lúc lắp mới phát hiện dầm cắt ngang overhead, phải đục dầm hoặc hạ sàn cabin. Cả hai đều đội chi phí và kéo dài tiến độ.
- Bỏ qua chống thấm hố pit. Nhà phố nền thấp, mùa mưa nước ngấm vào hố pit làm hỏng giảm chấn và cảm biến đáy. Chống thấm ngược cộng một hố thu nước nhỏ rẻ hơn nhiều so với sửa sau.
- Ép cabin rộng tối đa trong giếng cố định. Giếng phải chừa khoảng hở cho ray, đối trọng và khe an toàn; lấy hết cho cabin thì thang không lắp vào được.
- So giá trên hai cấu hình khác nhau. Chênh lệch thường nằm ở những dòng ít ai đọc kỹ: bộ cứu hộ, loại cửa, vật liệu cabin, thời hạn bảo hành, chu kỳ bảo trì.
Đo hiện trạng hố pit, overhead và lọt lòng giếng trước, từ đó khoanh còn một hoặc hai công nghệ dẫn động, chọn tải trọng theo người dùng yếu nhất, rồi mới so báo giá trên cùng một cấu hình. Bách Khoa Elevator nhận khảo sát tại nhà và dựng phương án thang máy gia đình theo bản vẽ hiện trạng, kể cả nhà đã xây xong. Gửi bản vẽ hoặc gọi [SĐT/hotline] để nhận phương án và báo giá cho đúng ngôi nhà của bạn.
